Wat is het?
Breuken van de ribben of van het bekken worden hier samen behandeld omdat ze dikwijls samen voorkomen na zware ongevallen, en doorgaans alleen conservatief behandeld kunnen worden. Met ‘conservatief’ bedoelen we een, zo mogelijk, afwachtende houding zonder chirurgische tussenkomst. Slechts in uitzonderlijke gevallen is een chirurgische ingreep mogelijk en ook wenselijk. De aanleiding tot de breuk is altijd een trauma (ongeval, slag…). Osteoporose is bij ouderen een bijkomende risicofactor. Zelfs een erge hoestbui kan dan al een breuk veroorzaken. Breuken door uitzaaiingen van kanker zijn uitzonderlijk.

Hoe kun je het herkennen?
Gebroken rib(ben)
Je hebt pijn bij drukken op de breukplaats of in geval van een gebroken rib langs de rugzijde. De pijn verergert bij bewegen, hoesten, niezen en diep inademen. Mogelijke complicaties zijn bloeding en klaplong. In dat geval is er een scheurtje in het longvlies, en komt er bloed of lucht te zitten tussen de long en het longvlies. De long drukt dan samen en je wordt kortademig. De kans op complicaties neemt toe bij meer dan 2 gebroken ribben.
Bekkenbreuken
Bekkenbreuken geven pijn ter hoogte van de lies-, bekken- of heupstreek. Je kunt niet meer staan of stappen en de bewegingen zijn beperkt. Het been kan in een abnormale houding liggen; het is dan iets korter aan de kant van de breuk en wat naar buiten gedraaid. Er zijn verschillende soorten bekkenbreuken: – de afrukkingsfractuur: een hevige spiercontractie kan bij atleten zorgen voor het afrukken van een stukje bot ter hoogte van de aanhechtingsplaats van de spier op het bot. Er ontstaat een plotse, hevige pijn. Buigen van de heup is moeilijk, en de kracht is duidelijk verminderd. – een breuk van het schaambeen komt vooral voor bij oudere personen na een val; – de meervoudige bekkenbreuk valt vaak voor na een trauma aan hoge snelheid (bv. verkeersongeval of val van grote hoogte); – een breuk van de heupkom ziet men dikwijls bij ouderen met broze beenderen door osteoporose, na een verkeersongeval of een val van een bepaalde hoogte. Na een val of bevalling kan het staartbeentje breken. Dat is bijzonder pijnlijk, en je kunt niet meer normaal zitten.

Hoe stelt je arts de aandoening vast?
De arts stelt een ribbreuk vast door voorzichtig druk uit te oefenen op de ribben. Vermoedt hij meerdere gebroken ribben, dan heeft hij extra aandacht voor mogelijke complicaties. In geval van een klaplong of bloeding hoort hij tijdens het beluisteren van de borstkas minder ademgeluiden aan de aangedane zijde. Soms komt er almaar meer lucht vast te zitten in de borstholte. Dat is een levensbedreigende situatie. De arts herkent deze situatie aan de blauwe verkleuring van de lippen, een versnelde hartslag en een verlaagde bloeddruk. Een foto van de borstkas is niet nodig, tenzij hij vermoedt dat je een klaplong of bloeding of mogelijk meerdere ribben gebroken hebt. Bij bekkenbreuken vraagt je arts na hoe het trauma precies is gebeurd. Hij zal je onderzoeken, en vraagt beeldvorming (Rx of CT-scan van het bekken) aan om een beter zicht te krijgen op de breuk. Een foto (Rx) is meestal niet nodig om een gebroken staartbeentje te bevestigen, maar wel bij een aanzienlijk trauma (bv. val van grote hoogte op de stuit) om een bijkomende breuk van het heiligbeen uit te sluiten.

Wat kun je zelf doen?
Een gebroken rib is een drietal dagen best pijnlijk. Nadien vermindert de pijn geleidelijk over verloop van een drietal weken. Je mag een pijnstiller (bv. paracetamol) innemen. Voldoende pijnstilling is zeker belangrijk bij ouderen die anders onvoldoende diep zouden ademen. Daardoor hopen zich slijmen op in de longen en kan er een infectie optreden. Contacteer het ziekenhuis als je tijdens de herstelperiode toch ademhalingsmoeilijkheden ondervindt. Bij een staartbeenbreuk kun je de pijn verminderen door op een ringkussen of een luchtband te zitten.

Wat kan je arts doen?
Ingeval je meerdere ribben gebroken hebt, zul je ter observatie opgenomen worden in het ziekenhuis. De arts kan je plaatselijk verdoven ter hoogte van de gebroken rib zodat de pijn enkele uren verzacht. Dat mag zo nodig herhaald worden. Een verband rond de borstkas geeft wat extra steun tijdens het ademen. Bij een klaplong of bloeding plaatst men een drain in de borstkas. Een drain is een buisje dat onder lokale verdoving in de borstkas wordt gebracht en bloed of lucht wegzuigt. Eén tot 2 keer per dag wordt een foto (Rx) genomen om de evolutie op te volgen. Zowel bij een gebroken heup als een gebroken staartbeen is een goede pijnstilling belangrijk. In geval van een afrukkingsfractuur is het soms nodig om het afgerukte stukje bot via een ingreep terug op zijn plaats te fixeren, bijvoorbeeld met schroeven. Ook bij een schaambeenbreuk wordt gezorgd voor een goede pijnstilling waarna je snel opnieuw mag bewegen binnen de pijngrenzen. Bij ernstige bekkenbreuken kun je tot wel 1 à 3 liter bloed verliezen. Op de plek van het ongeval zullen spoedartsen daarom een infuus plaatsen waarlangs o.a. vocht kan worden toegediend. Het vervoer naar het ziekenhuis gebeurt op een vacuümmatras om het bloeden en de pijn te beperken. Een operatie is soms nodig om de breuk te herstellen. Een ingreep is eveneens nodig bij een gebroken heupkom waarbij de botfragmenten uit elkaar liggen of de heup ontwricht is. 24 uur na het trauma, wanneer de kans op bloedingen verminderd is, geeft men medicatie om klontervorming te voorkomen (bloedverdunners). Revalidatie gebeurt onder begeleiding van een kinesitherapeut. Bij een gebroken staartbeen is een geschikte stoel aangewezen. Blijft de last langere tijd bestaan, dan kan het afgebroken fragment verwijderd worden.

Bronnen
www.ebmpracticenet.be
Thuisarts.nl

verschenen op 07/12/2016