Wat is het?
Wie kanker heeft, krijgt heel wat te verwerken. Vaak beland je dan in een tumultueuze periode waarin je leven grondig ondersteboven gehaald wordt. Het vinden van een nieuwe balans hangt af van je lichamelijke conditie, maar ook van de manier waarop je met de ziekte omgaat.

De diagnose ‘kanker’ brengt onzekerheid en angstgevoelens met zich mee. Dit is vaak een aanleiding om zich vragen te stellen over het levenseinde. Dikwijls kan de lange behandeling op zich al emotioneel zwaar zijn (ook voor de omgeving).
Het is belangrijk dat je in dit proces wordt bijgestaan. Zo dreig je je greep op de situatie niet (volledig) te verliezen en kun je voor jezelf een nieuwe rol vinden. Psychosociale ondersteuning kan heel wat betekenen:
– psychiatrische ondersteuning behandelt en helpt omgaan met psychiatrische symptomen en aandoeningen;
– sociale ondersteuning helpt de zieke en diens omgeving met praktische zaken zoals verzekeringen, sociale zekerheid en revalidatie;
– spirituele ondersteuning helpt de zieke omgaan met zingevingsvragen en -problemen.
Deze steun wordt verleend door professionelen zoals maatschappelijk werkers, psychologen, multidisciplinaire team van een revalidatie-eenheid.

Hoe vaak komen psychologische problemen bij kanker voor?
Bij ongeveer een derde van de mensen met kanker interfereren psychiatrische symptomen met het normaal functioneren. Angst is het gevoel dat het vaakst moet worden aangepakt. De meest frequent gediagnosticeerde stoornis is de aanpassingsstoornis.

Tussen 10 en 30% van de mensen met kanker heeft uitgebreide ondersteuning nodig. Vaak dient men speciale ondersteuning te voorzien in de volgende situaties:
– bij gevorderde ziekte op het moment van de diagnose;
– bij slechte prognose;
– bij een behandeling met bijwerkingen en/of complicaties;
– in geval van een kankerdiagnose bij een ouder met jonge kinderen;
– in geval van een kankerdiagnose bij een jongvolwassene die net op eigen benen gaat staan;
– bij personen die sowieso al gevoeliger zijn voor angst en niet goed met onzekerheid kunnen omgaan (bvb. personen met controlerende, perfectionistische persoonlijkheidskenmerken,…).

Welke psychologische reacties kunnen optreden?
Als je de diagnose kanker te horen krijgt, is een ‘aanpassingsperiode’ heel normaal. Dit uit zich vaak door boosheid en emotionele prikkelbaarheid. Je stemming en alertheid hangen dan erg samen met hoe je je lichamelijk voelt. Soms kan er ook sprake zijn van een psychologische stressreactie, een aanpassingsstoornis of een meer ernstige psychiatrische stoornis. Door je op te volgen, zal je arts proberen in te schatten hoe je psychologisch omgaat met de diagnose en behandeling. Hij kan ondersteunende psychotherapie voorstellen. In sommige gevallen is ondersteunende medicatie nodig.

Wat kan je arts doen?
Je arts zal je de situatie en diagnose meedelen, en je informeren over de medische behandeling van de kanker. Hij zal ook de algemene symptomen van de ziekte (en behandeling) verlichten, en helpt je psychisch om te gaan met de lichamelijke veranderingen die je doormaakt.

Het is belangrijk dat je arts je voldoende uitleg geeft over de ziekte, behandeling en je aanmoedigt om gedurende je ziektetraject zélf de touwtjes in handen te nemen en de strijd aan te gaan. Vaak zal hij, met jouw toestemming, je omgeving trachten te betrekken bij de behandeling. Het behandelingsproces kan namelijk lang duren en dat beïnvloedt je gezinsleven.
Je arts houdt steeds in het achterhoofd dat kanker of de behandeling ervan psychiatrische symptomen kunnen uitlokken en dat er heel wat interacties kunnen optreden tussen geneesmiddelen en de actieve kankerbehandeling. Deze zaken bepalen mee zijn beslissing welke medicatie geschikt is.
Symptomen waarvoor zo nodig medicatie kan overwogen worden zijn angst, slapeloosheid (kortdurend gebruik), verwardheid, depressieve symptomen (antidepressiva). De geneesmiddelen worden o.a. gekozen volgens hun bijwerkingsprofiel en de soms ‘gewenste’ neveneffecten.

Wat kun je zelf doen?
Laat je ondersteunen in dit vaak lange emotionele en fysiek zware traject. Het is belangrijk om je een beeld te kunnen vormen van de veranderingen die gepaard gaan met de ziekte en de behandeling. Zorg ervoor dat je goed geïnformeerd bent over je behandeling, het doel ervan (genezing, vertraging ziekte-evolutie of verlichting van de ziektesymptomen) en vraag de arts ook aan welke symptomen je je kunt verwachten tijdens de behandeling.

Meer weten?
www.tegenkanker.be
www.kanker.be

Bronnen
www.ebmpracticenet.be