Wat is het?
Men spreekt van borstkanker als normale cellen in de borst veranderen in kwaadaardige cellen. Eigen aan kwaadaardige cellen is dat ze op een ongecontroleerde manier blijven groeien en kunnen uitzaaien.
De precieze oorzaak is niet bekend. Wel zijn er een aantal risicofactoren: eerste menstruatie op jonge leeftijd, menopauze op late leeftijd, geen voldragen zwangerschappen gehad, eerste zwangerschap na 30 jaar, langdurig gebruik van hormoonsubstitutietherapie (om klachten van de menopauze te verminderen), zwaarlijvigheid, ioniserende straling (bvb. regelmatige röntgenfoto’s) en overmatig alcoholgebruik. Ongeveer 5 à 10% van alle borstkankers is geassocieerd met een erfelijke aanleg voor borstkanker (BRCA1- en BRCA2-genmutaties).
Lichaamsbeweging, moeder worden op jonge leeftijd, meerdere kinderen hebben, onderdrukken van de hormoonproductie van de eierstokken voor de menopauze met medicatie of de eierstokken wegnemen en borstamputatie bij erfelijke borstkanker verminderen het risico op borstkanker.

Hoe vaak komt het voor?
Wereldwijd is borstkanker de meest voorkomende kanker bij vrouwen. Borstkanker komt de laatste 25 jaar almaar meer voor. We noteren de hoogste percentages in de westerse landen. Ook in België staat borstkanker bij vrouwen op nummer 1. Jaarlijks worden er bij ons zo’n slordige 11 000 nieuwe gevallen vastgesteld. In 2008 waren er wereldwijd naar schatting 1,4 miljoen nieuwe gevallen van invasieve (voortschrijdende) borstkanker. Deze toename is voornamelijk te wijten aan de hogere levensverwachting van vrouwen. Borstkanker is zeer zeldzaam vóór de leeftijd van 30 jaar (0,2% van alle gevallen), maar komt merkbaar meer voor na 45 jaar. Borstkanker kan ook mannen treffen, maar dat is zeldzaam.

Hoe kun je het herkennen?
Van zodra je iets voelt in of ziet aan je borst, is het altijd een goed idee om dat te laten nakijken. Een knobbeltje in de borst kan onschuldig zijn, maar evengoed een van de (eerste) symptomen van borstkanker. Die zijn:

- pijnloze knobbel in de borst (bij ongeveer 80% van de gevallen),
– rimpelen van de huid of ingetrokken tepel,
– veranderingen van de huid in de buurt van de tepel (lijkend op eczema),
– gezwel in de oksel,
– afscheiding uit de tepel.

Hoe kan je arts de diagnose stellen?
Er bestaan enkele tests waarmee snel een diagnose kan worden gesteld. De beoordeling van een afwijking in de borst (ontdekt door te voelen of door beeldvorming) gebeurt door een specialist en omvat:

- klinisch onderzoek van de borst,
– beeldvorming (mammografie en echografie),
– microscopisch onderzoek van borstweefsel afgenomen via biopsie.

Wat kun je zelf doen?
Een gezonde levensstijl heeft een beschermend effect. Dus hou je gewicht onder controle, rook niet, matig je alcoholgebruik en beweeg voldoende.

Wat kan je arts doen?
De behandeling van borstkanker is voor iedereen verschillend, én multidisciplinair. Dit betekent dat meerdere specialisten binnen de geneeskunde hierbij betrokken zijn: chirurg/gynaecoloog, oncoloog, radiotherapeut, huisarts, kinesitherapeut,… Zij beslissen samen over de behandelstrategie in wat men in Vlaanderen het MOC-overleg noemt (Multidisciplinair Oncologisch Consult). De keuze van behandeling hangt af van de grootte van de tumor, de plaats waar die zit, of er uitzaaiingen zijn en van de algemene conditie.

Chirurgische ingreep
Een chirurgische ingreep vormt nog steeds een belangrijke basis voor de behandeling. Die is vrijwel altijd borstsparend, tenzij alle borstweefsel is aangetast. Door een biopsie van de schildwachtklier (bepaalde klier in de oksel die steeds als eerste aangetast is in geval van uitzaaiing) kan men nagaan of er aantasting is van de oksellymfeklieren. Is dat het geval, dan worden de oksellymfeklieren uitgeruimd of weggenomen. Borstreconstructie kan onmiddellijk gebeuren of nadien. Chemotherapie of radiotherapie voor de ingreep kan de tumor voldoende doen krimpen om een borstsparende operatie mogelijk te maken.

Na de ingreep
Vijf à 6 weken na een borstsparende ingreep is radiotherapie bijna altijd aangewezen. Na mastectomie (borstamputatie) hangt de noodzaak van radiotherapie af van de grootte van de tumor, de toestand van de oksellymfeklieren en de aard van de tumorgroei. In sommige gevallen wordt medicatie gegeven om recidief of herval te voorkomen.
Daarnaast kan beslist worden tot aanvullende therapie: chemotherapie, hormoontherapie of beide. De keuze hiervoor is afhankelijk van het risico op herval (minder of meer dan 10% kans op herval in de opvolgingsperiode van 10 jaar), de leeftijd en de aard van de tumorgroei.
Factoren die de kans op herval vergroten zijn kleine uitzaaiingen, tumor groter dan 2 cm, aantasting van de oksellymfeklieren, gevorderd stadium, ongevoeligheid voor hormonen en jonge leeftijd (jonger dan 35 jaar).

Borstreconstructie
De beste periode voor een borstreconstructie is 1 tot 2 jaar na de borstamputatie. Bij bepaalde vormen van kanker is onmiddellijke borstreconstructie na een borstamputatie mogelijk.

Behandeling van recidiverende en gevorderde kanker
Je kunt op 3 mogelijke manieren hervallen van borstkanker: een uitzaaiing, een plaatselijk herval of een nieuwe kanker in de andere borst. In geval van plaatselijk herval en een nieuwe kanker in de andere borst plant men een nieuwe ingreep en aanvullende behandelingen. Ongeveer 80% van de uitzaaiingen ontstaan binnen de 5 jaar na de operatie. Herval kan ook laat voorkomen, zelfs na 20 jaar zonder klachten. Gelukkig groeit borstkanker doorgaans traag en verspreidt hij zich zelden snel.
Voor gevorderde borstkanker bestaat geen genezing. Geneesmiddelen kunnen de door uitzaaiingen veroorzaakte symptomen wel verlichten en het voortschrijden van de kanker vertragen.
Borstkanker zaait meestal uit in de botten, longen, lever, huid en lymfeklieren van het bovenlichaam, in het buikvlies, de lymfeklieren in de buikholte en de hersenen. Bot- en hersenuitzaaiingen kunnen bestraald worden. Voor uitgezaaide borstkanker worden chemotherapie en bij hormoongevoelige borstkanker ook hormoontherapie toegepast.

Revalidatie
Na een ingreep voor borstkanker is het mogelijk dat de schouder minder beweeglijk is. En je kunt ook last krijgen van lymfoedeem (vochtophoping in de lymfeklier). Een kinesitherapeut zal je instructies geven over hoe je de bovenste ledematen en het schoudergewricht kunt stretchen en oefenen. Je moet dagelijks oefenen, want dat vermindert het oedeem in de arm en doet het littekenweefsel samentrekken, vooral na het wegnemen van lymfeklieren. Na een borstamputatie kun je (ook thuis) een borstprothese dragen zodat het gewicht op de schouders symmetrisch is.

Opvolging (follow-up)
Je wordt goed opgevolgd. Op die manier kan men:
– tijdig eventuele complicaties van de behandeling, kanker in de andere borst of een plaatselijk herval opsporen en behandelen;
– het herstel bevorderen door revalidatie en psychosociale ondersteuning te voorzien waar nodig.
Na de behandeling kan de opvolging onder supervisie van de huisarts gebeuren. Die opvolging bestaat uit lichamelijk onderzoek, plus om de een of twee jaar een mammografie, en eventueel een echografie, en dit in principe levenslang.

Zwanger en borstkanker
Je kunt tijdens je zwangerschap zonder risico een ingreep voor borstkanker ondergaan. Radiotherapie en hormoontherapie zijn dan weliswaar uit den boze. Chemotherapie wordt niet aanbevolen tijdens de eerste drie maanden van de zwangerschap, maar sommige middelen kunnen ook schadelijk zijn voor het ongeboren kind later in de zwangerschap.
Stel een nieuwe zwangerschap uit tot ongeveer twee jaar na de behandeling van borstkanker. Daarna zwanger worden vormt geen risico om opnieuw borstkanker te krijgen. Zwanger worden na onderbreking van de chemotherapie of radiotherapie vergroot het risico op misvorming van de foetus niet.
Borstvoeding geven na een borstsparende operatie is doorgaans niet mogelijk met de geopereerde borst, wel met de gezonde. De melk van de gezonde borst wordt niet beïnvloed door de behandeling.

Hormoonsubstitutietherapie
Men mag hormoonsubstitutietherapie na borstkanker alleen opstarten na zeer zorgvuldige afweging, omdat oestrogenen de groei van borsttumoren versnellen.

Meer weten?
www.borstkanker.net
www.tegenkanker.be

Bronnen
www.ebmpracticenet.be
www.zorg-en-gezondheid.be