Wat is het?
Chronisch hartfalen is een geheel van klachten die veroorzaakt worden doordat het hart niet goed meer pompt. Omdat het hart de bloedsomloop onvoldoende kan ondersteunen, kan het lichaam zijn functies niet goed meer vervullen. Vaak zijn er onderliggende hart- en vaataandoeningen zoals hoge bloeddruk, aderverkalking met of zonder zuurstoftekort aan het hart, een reeds doorgemaakt hartinfarct, een hartritmestoornis of een afwijking van een hartklep. Soms liggen ook andere oorzaken aan de basis van het probleem. Het is heel belangrijk deze oorzaken op te sporen en te behandelen. Dat verbetert de levenskwaliteit en beperkt de schade aan de hartspier. Medicatie is hiervan een belangrijk onderdeel. Regelmatige controle en goede opvolging door de arts zijn noodzakelijk om de klachten en levenskwaliteit te verbeteren of te behouden. De opstart van de behandeling neemt meestal enkele maanden in beslag.

Hoe vaak komt het voor?
Hartfalen met klachten komt voor bij een kleine 2% van de volwassen Europese bevolking. Deze aandoening komt meer voor naarmate de leeftijd stijgt. Hartfalen komt voor bij 5% van de mensen ouder dan 65 jaar, en bij 8 à 10% van de mensen ouder dan 75 jaar. De helft van de mensen met hartfalen is ouder dan 80 jaar.

Hoe kun je het herkennen?
De belangrijkste klachten zijn kortademigheid in rust of bij het neerliggen en een abnormale vermoeidheid bij lichte inspanning of dagelijkse activiteiten. Naast deze symptomen kan iemand met hartfalen ook last hebben van hartkloppingen door een onderliggende aandoening of van dikke, opgezwollen voeten of benen. Het gewicht kan op korte tijd toenemen door vochtophoping. Bij vergevorderd hartfalen kan het ook zijn dat je minder eetlust hebt en dat je vermagert.

Hoe kan je arts het herkennen?
Eerst zal je arts naar je klachten luisteren en je vragen stellen over doorgemaakte ziekten of eerdere klachten. Hij zal mogelijke risicofactoren voor een hartkwaal in kaart brengen en ook bekijken welke medicatie je al neemt. Nadien zal hij een lichamelijk onderzoek doen. Heeft hij hierna een vermoeden van hartfalen, dan zal hij je meestal doorsturen voor verder onderzoek:

- In de eerste plaats zal de hartspecialist (cardioloog) een echocardiografie uitvoeren. Hiermee kan hij het type hartfalen bepalen (rechter- of linkerhartfalen, stijfheid van de hartsspierwand (diastolisch hartfalen) of verminderd vermogen tot samentrekken van de hartspier (systolisch hartfalen).
– Daarnaast gebeurt er een bloedonderzoek om het BNP of NT-proBNP te bepalen. Dit zijn markers van hartfalen.
– Ook een elektrocardiogram (ECG) om hartvergroting of een oud hartinfarct op te sporen is vaak noodzakelijk.
– Met een echoduplexonderzoek kan men de toestand van de bloedvaten in de benen nakijken om het onderscheid te maken tussen hartfalen en een slechte bloedsomloop. Sommige lichamelijke tekenen zoals vochtophoping (oedeem) in de benen kunnen immers ook voorkomen bij andere ziekten dan hartfalen.
Het is belangrijk om een globaal beeld te krijgen van de mogelijke oorzaken van je klachten om de behandeling op punt te kunnen stellen. Daarom zijn soms nog andere aanvullende onderzoeken nodig zoals een MRI-scan van de kranslagaders, een isotopenscan van het hart om zuurstoftekort aan het hart aan te tonen bij belasting, inwendig onderzoek van hart- en bloedvaten, of een inspanningsproef op de fiets. Weet dat schildklierlijden in sommige gevallen bloedarmoede en een hartritmestoornis uitlokken. Samen met aderverkalking kan dit leiden tot een hartinfarct. En ten gevolge daarvan kan men hartfalen ontwikkelen. Het kan ook zijn dat beide aandoeningen samen voorkomen. 

Wat kun je zelf doen?
Als je voor het eerst klachten krijgt die op hartfalen kunnen wijzen of je hebt hartfalen en de klachten verergeren duidelijk, neem dan contact op met je arts.

De ernst van hartfalen wordt uitgedrukt in gradaties:
– Graad 1 hartfalen betekent dat je geen klachten hebt, zelfs niet bij zware inspanning.
– Graad 2 hartfalen betekent dat er vermoeidheid en kortademigheid optreedt bij matige tot zware inspanning.
– Graad 3 hartfalen betekent dat vermoeidheid en kortademigheid reeds bij lichte inspanning opkomen.
– Bij graad 4 hartfalen heb je zelfs klachten in rust.
Neem je voorgeschreven medicatie stipt in, en vermijd zoveel mogelijk het gebruik van NSAID’s (omwille van het gevaar voor vochtophoping).
Weeg je dagelijks voor het ontbijt, schrijf je gewicht dagelijks op en neem bij gewichtstoename van 2 kg op 3 dagen contact op met je huisarts. Probeer overgewicht te vermijden of volg hiervoor een dieet onder begeleiding van een arts of diëtiste.
Gebruik niet te veel zout (max. 2 tot 6 g/dag afhankelijk van de ernst), en vermijd zoethout.
Als je ernstig hartfalen hebt, beperk dan je vochtinname tot 1,5-2 liter per dag. Stop met roken,vermijd drugs en matig je alcoholgebruik (1 tot 2 eenheden per dag, en niets in geval van hartproblemen door overmatig alcoholgebruik).
Zorg dat je voldoende beweegt. Seksuele activiteit kan, als de intensiteit van de activiteiten aangepast is aan de ernst van de klachten. Vraag zo nodig advies aan je arts.
Laat je vaccineren tegen griep (jaarlijks) en tegen longontsteking.
Kom je controleafspraken na, en ga bij ziekte steeds naar je arts. 

Wat kan je arts doen?
Je arts kan je het nodige levensstijladvies geven, je vaccins in orde houden, dieetadvies en rookstopbegeleiding geven, de medicatie-inname begeleiden en ondersteunen, en de samenwerking met de hartspecialist en andere specialisten coördineren. Een nauwe samenwerking tussen huisarts en cardioloog is noodzakelijk.

Er bestaan verschillende soorten medicatie die kunnen voorgeschreven worden bij hartfalen. Bij een onregelmatige hartslag zijn soms bijkomende geneesmiddelen nodig, alsook bij een verhoogd risico op bloedklonters.
Naast medicatie kan de hartspecialist de onderliggende aandoeningen nog op andere manieren proberen te behandelen. Zo kan hij je een intensief oefenprogramma (cardiale revalidatie) in een gespecialiseerde afdeling voorschrijven om je conditie te verbeteren.
Soms kan het nodig zijn om een pacemaker te plaatsen om ervoor te zorgen dat je hartritme opnieuw regelmatig wordt. 

Bronnen
www.ebmpracticenet.be
www.domusmedica.be
http://hart-falen.be/